Kanun Nedir  Hakkında Ansiklopedik Bilgi

Kanun

“Kânun”un bazi kaynaklara göre büyük Türk bilginlerinden FARABI (870-950) tarafindan icat edildigi söylenmektedir, ayni kaynaklar FARABI’nin “Kânun”üzerinde çesitli degisiklikler yaptigini da öne sürmektedir.

Ancak, antik çagda Misir ve Sümerliler tarafindan kullanildigini gösteren bazi tarihi belgelerden baska eski bir Arap rivayetine göre de “Kânun”u, Ibn-i Hallegan’in icat ettigi ve bu bilginin Horasanli Bermek ailesinden olup Musul’un Türklerle meskun Irbil sehrinde dogdugu söylenmektedir.

Bir efsaneye göre de : Bir agacin üzerinde ölen kusun, agacin dallarindan asagiya sarkan kurumus bagirsaklarinin rüzgarin etkisiyle çikardigi seslerden esinlenerek “Kânun”un bulundugu söylenir. Evliya Çelebi seyahatnamesinde, “Kânun”un meshur üstadlardan Ali Sah tarafindan icat edildigini ve Revanli Mirza Haydar Bey ile Cagalazade Mustafa Bey’in “Kânun”hakkinda bilgi sahibi olduklarini yazar.

Albert Lavignac, Encyclopedi de la Musique et Dictionnarie du Conservatoire (Konservatuar Lugati ve Müzik Ansiklopedisi)’da “Kânun”un Arap çalgisi oldugunu ileri sürer. Clement Huart, “Kânun”u Avusturyalilarin Zither ve Macarlarin Cymbalum’undan daha küçük ve yatirilmis bir “Arp”olarak tanimlar. “Çeng” adindaki çalginin “Kânun”ile birlikte bulundugu ve gelistigi genellikle kabul edilmistir.

“Kânun”egik kenari uzun bir yamuk seklindedir, bu sekilde yapilmasinin amaci, tellerinin boyunun ayarlanmasindandir. Akort yapmaya yarayan burgularin kondugu bu sol tarafa daha sonra mandallar eklenmistir. Sekil yönünden kalinligi az olan tahta bir kutuya benzer. Teller gögüs üzerine birbirine paralel olarak üçer üçer gerilmistir. “Kânun”boyu 95-100 cm. , eni 38-40 cm. ve kalinligi 4-6 cm. arasinda sag tarafi iki dik açili bir yamuk seklindedir. Genellikle yapiminda Köknar veya Ladin, Çinar(gögüs tahtasi olarak), Ihlamur, Gürgen ve Kayin v. b. agaçlar kullanilir. Sag tarafta ise teller esik denilen bir köprü üzerinden Geçer ve bu köprünün altinda rezonansi saglayan deri bulunur, bu deriler de oglak veya balik derisi kullanilir. Tellerin geriliminden dolayi deri üstünde olusan yük, Ortalama olarak 1 ton vivarindadir. Yaklasik 3. 5 oktavlik ses alani ve çesitli çalgilar arasinda kendine özgü gösterisli ve ahenkli sesiyle yer eden, her türlü duyguyu zengin bir sekilde ifade etmeye uygun “Kânun”, bütün parmaklar kullanilarak ve Arp , Gitar teknigine yakin bir teknikle çok sesli çalismalara da en açik bir çalgi olarak Türk Mûsikîsinin piyano’su olarak adlandirilabilir.